Ciekawostki – Szybowiec SZD-6 Nietoperz

SZD-6 Nietoperz to jedna z najbardziej niezwykłych i odważnych konstrukcji w historii polskiego szybownictwa. Ten doświadczalny szybowiec bezogonowy był prawdziwym laboratorium w locie.

1. Dlaczego „Nietoperz”?

Nazwa szybowca bezpośrednio nawiązuje do jego nietypowej sylwetki. Brak tradycyjnego ogona (usterzenia poziomego) oraz charakterystyczny obrys skrzydeł sprawiały, że w locie maszyna przypominała wielkiego nietoperza. Projekt był dziełem inżynierów Władysława Nowakowskiego i Justyna Sandauera.

2. „Paszcza krokodyla”

Nietoperz posiadał unikalny system sterowania. Na końcach skrzydeł zamontowano dwudzielne lotki. Gdy pilot chciał gwałtownie zmniejszyć prędkość, obie części lotki otwierały się jednocześnie – jedna w górę, druga w dół. Mechanizm ten, ze względu na swój wygląd, zyskał wśród mechaników i pilotów przydomek „paszcza krokodyla”.

3. Oblot w kasku motocyklowym

Kiedy 12 stycznia 1951 roku pilot doświadczalny [[Adam Zientek]] przygotowywał się do pierwszego lotu w Katowicach, założył na głowę kask motocyklowy. W tamtych czasach był to widok niezwykły, ale pilot zdawał sobie sprawę, że testuje konstrukcję skrajnie niestabilną i chciał maksymalnie zwiększyć swoje szanse w razie awarii.

4. Problem „galopowania” (PIO)

Podczas jednego z pierwszych lotów szybowiec ujawnił swoją trudną naturę. Wpadł w tzw. oscylacje indukowane przez pilota (ang. Pilot-Induced Oscillations). Maszyna zaczęła gwałtownie „galopować” (wahać się góra-dół), co doprowadziło do bardzo twardego lądowania i uszkodzenia podwozia. Po tym incydencie wprowadzono modyfikacje w układzie sterowania.

5. Złożona geometria skrzydeł

Aby pogodzić wymagania aerodynamiki układu bezogonowego z dobrą widocznością z kabiny, konstruktorzy zastosowali skomplikowany kształt skrzydeł:

Część przykadłubowa miała lekki skos do przodu.
Część zewnętrzna miała skos do tyłu.

Dzięki temu środek ciężkości znajdował się w odpowiednim miejscu, a pilot nie musiał patrzeć bezpośrednio na krawędź natarcia.

6. Ucieczka przed turbulencjami

Choć Nietoperz został zbudowany w Bielsku-Białej, na miejsce testów wybrano Katowice (lotnisko Muchowiec). Konstruktorzy obawiali się, że górskie podmuchy wiatru i turbulencje występujące w Bielsku mogłyby być zabójcze dla tak nieprzewidywalnej maszyny w jej fazie niemowlęcej.

7. Jedyny taki na świecie

Zbudowano tylko jeden egzemplarz SZD-6 Nietoperz (rejestracja SP-1220). Służył on do testów aż do 1964 roku. Co niezwykłe dla prototypów, przetrwał on próbę czasu i nie został zezłomowany. Dzisiaj można go podziwiać w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, gdzie pozostaje jednym z najbardziej unikalnych eksponatów.

8. Szybowiec do akrobacji?

Mimo swojej eksperymentalnej natury i trudnego pilotażu, Nietoperz brał udział w pokazach lotniczych. Wykonywał na nim akrobacje sam Adam Zientek, udowadniając, że polska konstrukcja bezogonowa, mimo swoich wad, posiada ogromny potencjał manewrowy.

Źródło: Archiwa SZD oraz opracowania historyczne Muzeum Lotnictwa Polskiego.

Powiązane wpisy

SZD-20 Wampir 2

Władysław Nowakowski

Justyn Sandauer

Adam Zientek